TBDY 2018 ne getirdi? Yeni bina alacaklar için sade bir özet

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY), 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girdi ve 2007 tarihli yönetmeliğin yerini aldı. Sakarya'da yeni bir konut alan ya da arsasına bina yaptıracak birinin bu metnin tamamını okuması gerekmez; ancak dört başlığı bilmesi, kendisine sunulan projeyi değerlendirebilmesi için yeterlidir.

1. "Kaçıncı deprem bölgesi" sorusu artık geçersiz

Eski sistemde Türkiye beş deprem bölgesine ayrılıyordu ve bir yapının tasarımı hangi bölgede olduğuna göre değişiyordu. Yeni yönetmelik bu haritayı kaldırdı; yerine AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası geldi.

Bugün her koordinat için ayrı ivme değerleri tanımlı. Yani aynı ilçenin iki mahallesi farklı tasarım değerleri üretebilir. "Burası birinci derece deprem bölgesi" cümlesi teknik olarak artık bir şey ifade etmiyor; sorulacak soru, parselin kendi ivme değerleri.

2. Tek deprem yerine dört deprem düzeyi

Yönetmelik, yapının tek bir depreme göre değil, dört farklı yer hareketi düzeyine (DD-1'den DD-4'e) göre değerlendirilmesini öngörüyor. Bunlar, farklı büyüklükteki ve farklı tekrarlanma aralığındaki depremleri temsil eder.

Pratikte anlamı şudur: yapıdan beklenen artık yalnızca "büyük depremde yıkılmamak" değil, daha küçük ve daha sık depremlerde de kullanılabilir kalmak.

3. Zemin sınıfı projenin girdisidir

Yeni yönetmelikte yerel zemin sınıfı (ZA'dan ZF'ye) doğrudan tasarım değerlerini etkiliyor. Zemin etüdü artık "istenen bir evrak" değil, statik projenin başlangıç verisi.

Sakarya gibi alüvyonlu zeminin yaygın olduğu yerlerde bunun iki sonucu var: temel sistemi (radye, kazık) zemin raporuna göre belirlenir ve bu kalem maliyette küçük bir başlık değildir. Bir müteahhit size zemin etüdü yapılmadan kesin maliyet veriyorsa, verdiği sayı bir tahmindir.

4. Bina kullanım sınıfı ve düzensizlikler

Yönetmelik yapıları kullanım amacına göre sınıflandırır ve okul, hastane gibi yapılara daha yüksek bir güvenlik düzeyi şartı getirir. Ayrıca plan ve düşey doğrultudaki düzensizlikleri tanımlar: burulma düzensizliği, yumuşak kat, taşıyıcı sistem süreksizliği gibi.

Bu, mimari ile statiğin ayrı yürütülemeyeceği anlamına gelir. Zemin katında kolonu kaldırılmış, üst katları çıkmalarla büyütülmüş bir kütle mimari olarak çekici görünebilir; taşıyıcı sistem açısından cezalandırılır.

Peki alıcı olarak ne sorulmalı?

• Yapı ruhsat tarihi nedir? 1 Ocak 2019 sonrası ruhsatlı yapılar TBDY 2018'e tabidir.
• Zemin etüdü raporu ve yerel zemin sınıfı nedir?
• Yapı denetim kuruluşu hangisidir, seviye tespit tutanakları görülebilir mi?
• Yapı kullanma izin belgesi (iskân) alınmış mıdır?

Bu dört sorunun cevabı belgeye dayanır ve hepsi istenebilir. Sözlü güvence bu listenin hiçbir maddesinin yerine geçmez.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve yönetmeliğin tamamının yerine geçmez. Yapıya özel değerlendirme, projenin statik müellifi ve yapı denetim kuruluşu tarafından yapılır.